Veelgestelde vragen over borstvoeding

Als je kiest voor borstvoeding, dan wordt je baby meestal binnen een uur na de geboorte voor het eerst aan de borst gelegd. Zorg voor een ontspannen houding voor jezelf en je baby. Wacht tot je baby zijn mondje wijd opent en laat hem vervolgens rustig aanhappen. Je baby heeft daarbij zoveel mogelijk van de tepel en tepelhof in zijn mond.

Je hoort je baby slikken en hij laat vanzelf los als hij genoeg heeft gedronken of een pauze nodig heeft. In het begin kan het aanleggen gevoelig zijn. Blijft dit na ongeveer een halve minuut pijnlijk, probeer dan opnieuw aan te leggen. Vraag bij aanhoudende pijn advies aan je kraamverzorgende, verloskundige of een lactatiekundige.

Het is in het begin misschien even oefenen, maar door je baby op de juiste manier aan de borst te leggen, voorkom je problemen zoals pijnlijke tepels. Zorg ervoor dat jij en je baby ontspannen zijn. Leg je baby dicht tegen je aan, met zijn neusje ter hoogte van je tepel en zijn hoofdje iets achterover.

Wacht tot je baby zijn mondje wijd opent en breng hem dan rustig naar de borst. Je baby heeft de tepel en een groot deel van de tepelhof in zijn mond, zijn kin en wangen raken de borst en zijn neusje blijft vrij. Je hoort je baby slikken en hij laat vanzelf los wanneer hij genoeg heeft gedronken of een pauze nodig heeft.

Blijft het aanleggen langer dan een halve minuut pijnlijk? Haal je baby dan van de borst en probeer het opnieuw. Vraag bij aanhoudende pijn advies aan je kraamverzorgende, verloskundige of een lactatiekundige.

Je baby laat zien dat hij honger heeft door voedingssignalen af te geven. Denk aan zoekgedrag, ook tijdens een lichte slaap, sabbelen, zuigen op de handjes, smakken en meer bewegen. Reageer op deze signalen door je baby te voeden. Dit noemen we voeden op verzoek.

Bij borstvoeding weet je nooit precies hoeveel je baby drinkt. Elke baby heeft zijn eigen drinkpatroon. Samen met de kraamverzorgende houd je in de gaten of je baby voldoende poept en plast, goed groeit en op temperatuur blijft. Dit zijn belangrijke tekenen dat je baby voldoende voeding binnenkrijgt.

Bij voeden op verzoek volg je de behoefte van je baby. Je geeft voeding zodra je kindje honger- of voedingssignalen laat zien. Zo voorkom je overmatig huilgedrag, omdat een overstuur baby minder goed kan drinken en zijn honger dan lastiger wordt gestild.

Je baby voelt zelf het best aan of hij trek heeft en hoeveel hij nodig heeft. Met voeden op verzoek doorbreek je zo een negatieve spiraal van huilen en slecht drinken.

Bij borstvoeding weet je nooit precies hoeveel je baby drinkt. Dit verschilt per voeding en elke baby heeft zijn eigen drinkpatroon.

Je baby krijgt in principe voldoende voeding als hij regelmatig plast, goede ontlasting heeft, goed op temperatuur blijft en voldoende groeit. Dit zijn tekenen dat je baby genoeg drinkt.

Ja, dat kan in sommige gevallen. Dit wordt antenataal kolven genoemd: het afkolven van kleine hoeveelheden moedermelk tijdens de zwangerschap om een voorraad op te bouwen.

Je kunt hier meestal rond de 37e week mee beginnen en dit gebeurt met de hand. Het is niet nodig om grote hoeveelheden af te kolven; een klein voorraadje colostrum is vaak al voldoende. De melk wordt opgevangen in kleine spuitjes en ingevroren.

Bij het kolven komt oxytocine vrij, wat ervoor kan zorgen dat de baarmoeder samentrekt. Daarom is het belangrijk om dit altijd vooraf te bespreken met je verloskundige of gynaecoloog, zeker als er sprake is van een verhoogd risico op vroeggeboorte. In veel situaties kan het veilig, maar dit is altijd persoonlijk afhankelijk van jouw situatie.

Het eerste half jaar heeft je baby genoeg aan borstvoeding. Vanaf 4 maanden en in elk geval vanaf 6 maanden geef je je baby ook oefenhapjes (naast de borstvoeding). Daarnaast heeft je baby vitamine D en vitamine K nodig. Vitamine K geef je tot je baby 12 weken oud is. Vitamine D tot je kindje vier jaar is. Ook daarna mag je nog vitamine D geven.

Het eerste half jaar heeft je baby genoeg aan borstvoeding. Vanaf 4 maanden en in elk geval vanaf 6 maanden geef je je baby ook oefenhapjes (naast de borstvoeding). Daarnaast heeft je baby vitamine D en vitamine K nodig. Vitamine K geef je tot je baby 12 weken oud is. Vitamine D tot je kindje vier jaar is. Ook daarna mag je nog vitamine D geven.

Tijdens het voeden kunnen je tepels flink pijn doen. Je kunt een wondje of scheurtje zien, vaak met korstvorming. Ook kan je tepel na het drinken afgeplat, gedeukt of vervormd zijn.

De pijn bij beschadigde tepels duurt langer dan de korte gevoeligheid die je soms voelt bij het aanleggen. Die aanleegpijn hoort binnen 20 tot 60 seconden af te nemen. Blijft de pijn langer aanhouden, dan kan dit wijzen op een probleem bij het aanhappen.

Bespreek tijdens de kraamweek met je kraamverzorgende als je pijnklachten hebt. Of bel je verloskundige als je ernstige pijnklachten hebt. Je kunt na de kraamweek het best een lactatiekundige bellen. Je hebt hiervoor geen verwijzing nodig van de huisarts.

In moedermelk zit alles wat je baby nodig heeft om te groeien en zich te ontwikkelen. Het bevat afweerstoffen die je baby helpen beschermen tegen ziektes, en het is afgestemd op de behoeften van je kindje. Daarnaast bevat het belangrijke voedingsstoffen zoals eiwitten, vetten en melksuikers. De melk is altijd op de juiste temperatuur en direct beschikbaar, wat het voeden praktisch en natuurlijk maakt.

Regeldagen zijn dagen waarop je baby zijn normale ritme loslaat en onrustiger is dan je gewend bent. Je baby wil dan vaker drinken, gemiddeld zo’n 8 tot 12 keer of zelfs vaker per dag. Ook kan je kindje meer behoefte hebben aan contact en geborgenheid.

Door vaker te drinken wordt de melkproductie gestimuleerd en past de hoeveelheid voeding zich aan op de groeiende behoefte van je baby. Dit kan voor jou intens zijn, maar regeldagen zijn meestal van korte duur.

Veel baby’s hebben regeldagen rond de 10e dag, 3 weken, 6 weken, 3 maanden en 6 maanden.

Dat zie je in deze video.

Start met het oefenen met het geven van de fles. Dit is voor je baby namelijk even wennen.  Als je de fles wil geven met borstvoeding adviseren we om te starten met kolven zodat je een voorraadje borstvoeding aan kan leggen.

Je kunt een voorraadje borstvoeding op bouwen door na elke voeding even na te kolven. Ook kun je een keer extra kolven tussen twee voedingen in. Doe dit bij voorkeur in de ochtend. Dan heb je als moeder vaak de meeste melk.

Je kunt afgekolfde moedermelk op meerdere manieren verwarmen.

• Flessen warmer

• Au bain-marie. Je verwarmt dan de moedermelk in een kom boven een bak met warm water.

• In een pannetje of bakje met lauw water uit de kraan

Ontdooi diepgevroren melk eerst in de koelkast. Dit kan tot maximaal 24 uur van te voren. Wil je afgekolfde moedermelk uit de vriezer direct geven? Dan kun je de melk ook opwarmen onder de lauwe kraan.

Je wilt moedermelk opwarmen totdat deze handwarm is. Dit kun je uitproberen door een druppeltje van de opgewarmde moedermelk aan de binnenkant van je pols te laten vallen. Voelt het warm? Laat de melk dan nog even afkoelen voordat je hem geeft. Te koud? Ga iets langer door met verwarmen.

Ook al geef je borstvoeding, er komt waarschijnlijk een tijd dat je weer gaat werken of een dagje weg wil. Dan wil je dat je partner of de oppas je kindje met de fles kan voeden. Niet alle baby’s willen uit de fles drinken als ze borstvoeding gewend zijn. Daarom is het fijn om van tevoren geoefend te hebben.

Heeft je baby voldoende plas- en poepluiers en groeit hij voldoende? Als hij dan huilt, ga je eerst na of het toch niet van de honger is door hem aan te leggen. Als hij na deze voeding nog zuigbehoefte heeft, geef dan een vinger of een speentje. Mogelijk heeft hij een regeldag of heeft hij gewoon slaap. Dan wordt hij huilerig, ziet wat bleker dan  normaal,’ gaapt en wrijft in de ogen. Hij kan ook wat drukker worden en wegkijken. Als je hem op bed legt, jengelt hij zich met vijf tot vijftien minuten in slaap. Heeft hij niet voldoende volle luiers of groeit hij niet voldoende? Leg de baby dan vaker aan en neem eventueel contact op met een lactatiekundige. Neem zelf voldoende rust en drink genoeg.

Zeker. Elke keer als je kolft krijg je borst het signaal dat ze melk moeten gaan aanmaken. Je kan daarom beter 2x kort kolven dan 1x lang. Als je in die eerste 2 minuten geen borstvoeding afkolft. Stop dan kolven en zet de kolf opnieuw aan. Je borsten krijgen dan opnieuw een toeschietreflex.

Met welke voeding je begint hangt helemaal af van jouw eigen voorkeur. Veel moeders halen de voeding van 16:00 er als eerste uit, omdat ze dan de minste melk hebben.  Er zijn ook moeders die beginnen met het afbouwen van de avond voeding omdat ze dan eerder naar bed kunnen. Ook zijn er moeders die de ervoor kiezen de voeding van 23:00 er als eerste uit te halen, omdat de baby zijn laatste voeding tussen 20:00 en 21:00 krijgt. Volg hierin je gevoel! Er is niet één manier waarop het mogelijk is.

Je kunt met een (volgende) voeding stoppen als je geen stuwing meer hebt en/of je geen vol gevoel hebt in je borst. Wacht voor de zekerheid nog 1 à 2 dagen voordat je de volgende voeding afbouwt.
Als je borsten nog vol voelen, kolf de borst dan soepel tot de druk er af is. Je hoeft de borst niet leeg te kolven. Bouw de hoeveelheid of tijd die je kolft in de komende 3 tot 5 dagen steeds verder af. Als je geen stuwing meer ervaart kun je 1 à 2 dagen later de volgende voeding afbouwen.

• Tijdens je zwangerschap kan je terecht bij je verloskundige of gynaecoloog.

• In de eerste 10 dagen na de bevalling kun je met vragen terecht bij de kraamverzorgende of je verloskundige.

• 10 dagen tot 6 weken na de bevalling kun je met je vragen die gerelateerd zijn aan de zwangerschap of bevalling terecht bij je verloskundige of gynaecoloog. Voor vragen over je baby kun je het beste contact opnemen met de huisarts.

• 6 weken na de bevalling of meer kun je met je vragen over de voeding en opvoeding van je baby terecht bij het consultatiebureau. Heb je vragen over je eigen gezondheid? Neem dan contact op met de huisarts.

• Tijdens deze hele periode kun je ook contact opnemen met de lactatiekundige voor al je vragen over borstvoeding, of de combinatie tussen borst- en flesvoeding. Je hebt hiervoor geen verwijzing nodig van de huisarts. Kijk vooraf of je verzekerd bent voor

Je kunt je baby op verschillende manieren voeden. Belangrijk is dat jij en je baby je prettig en ontspannen voelen. Er is geen goede of foute manier, het gaat om wat past bij jullie situatie.

Bij liggend voeden liggen jij en je baby op de zij, wat vooral prettig is bij nachtvoedingen. In de madonnahouding ligt je baby op zijn zij tegen jouw buik, met ondersteuning van je arm. In de rugbyhouding ligt je baby naast je onder je arm, wat extra steun kan geven en fijn kan zijn na een keizersnede of bij een tweeling.

Ook is er de biologische of Australische houding, waarbij jij achterover leunt en je baby zelf op zoek gaat naar de borst. Dit is een natuurlijke houding waarbij je baby veel zelf de regie heeft en vaak spontaan aanhapt.

Na een keizersnede zijn extra goede ondersteuning en comfortabele houdingen belangrijk, zoals liggend op de rug of de rugbyhouding.

Bij een sterke toeschietreflex of veel melk kun je het beste voeden in een achteroverleunende houding, ook wel “tegen de stroom in voeden” genoemd. Je zit of ligt ontspannen achterover, met je baby op je bovenlichaam, volledig tegen je aan.

Laat je baby zelf de borst zoeken en aanhappen. Je hoeft hem niet naar de borst te duwen. Ondersteun je borst alleen als dat prettig voelt, zonder te veel druk. Door deze houding krijgt je baby meer controle over de melkstroom en kan hij rustiger drinken en slikken.

Het is belangrijk dat je ontspannen blijft en je baby de tijd geeft om pauzes te nemen tijdens het drinken.

Je kunt melk afkolven als je een dag zonder je baby bent of weer aan het werk gaat. Dit heet kolven en kan met de hand of met een kolf.

Handmatig kolven gaat het makkelijkst als je borsten warm zijn, bijvoorbeeld na het douchen. Je masseert je borst tot er druppels komen en haalt daarna met een rustige, kolvende beweging meer melk uit de borst. De melk kun je opvangen met een cupje of lepeltje en daarna overbrengen in een klein spuitje, dat je kunt invriezen met een datumlabel.

Voor de eerste melk (colostrum) wordt het gebruik van een kolf afgeraden, omdat deze melk in kleine hoeveelheden komt en aan de kolf kan blijven plakken. Bij ontdooien gebruik je de melk binnen 24 uur.

Bij het geven van afgekolfde melk in een fles kun je een richtlijn gebruiken om in te schatten hoeveel je baby ongeveer nodig heeft. De behoefte verschilt per leeftijd, gewicht en per dag. Kijk daarom altijd goed naar je baby: het is normaal dat de ene voeding meer is dan de andere en dat een fles niet altijd helemaal leeggedronken wordt.

Richtlijn per leeftijd

• Tot 1 maand: 150 ml x gewicht (kg) / aantal voedingen

• 1 tot 2 maanden: 140 ml x gewicht (kg) / aantal voedingen

• 2 tot 3 maanden: 130 ml x gewicht (kg) / aantal voedingen

• 3 tot 4 maanden: 120 ml x gewicht (kg) / aantal voedingen

• 4 tot 5 maanden: 110 ml x gewicht (kg) / aantal voedingen

• 5 tot 6 maanden: 100 ml x gewicht (kg) / aantal voedingen

• Ouder dan 6 maanden: 100 ml x gewicht (kg) / aantal voedingen (in combinatie met vast voedsel)

Voorbeeld

Een baby van 6 weken weegt 5,3 kg en heeft ongeveer 140 ml per kilo lichaamsgewicht per dag nodig.
Dat is 140 x 5,3 = 742 ml per dag.
Bij 12 voedingen is dat ongeveer 60 ml per voeding.

Deze berekening is een richtlijn. De eetlust van je baby kan per dag verschillen.

Afgekolfde moedermelk kun je op verschillende manieren bewaren. Hoe lang de melk houdbaar is, hangt af van de plek waar je het bewaart.

Buiten de koelkast is vers gekolfde moedermelk 6 tot 10 uur houdbaar. Bij temperaturen boven de 20 graden geldt maximaal 6 uur.

In de koelkast kun je moedermelk ongeveer 3 dagen bewaren. Zet de melk achterin de koelkast, in het midden, niet in de deur.

In de vriezer blijft moedermelk tot 6 maanden goed bij -18°C. In het vriesvak van de koelkast is dit korter, namelijk ongeveer 2 weken.

Ontdooide moedermelk kun je het beste in de koelkast laten ontdooien en daarna binnen 24 uur gebruiken. Opgewarmde melk mag niet opnieuw worden bewaard of ingevroren.

Opgewarmde moedermelk kun je 1 uur bewaren. Daarna moet de melk worden weggegooid en mag deze niet opnieuw worden opgewarmd of opnieuw worden gebruikt.

Je baby kan de fles niet gedwongen krijgen. Belangrijk is dat het geven van de fles een rustig en ontspannen moment blijft. Geef niet te snel op: probeer een aanpak een aantal dagen achter elkaar.

Wanneer bied je de fles aan?
Bied regelmatig een flesje aan, bijvoorbeeld elke dag of om de dag. Doe dit nooit onder dwang. Soms werkt het om de fles vóór een borstvoeding te geven, bij andere baby’s juist erna. Ook kan het helpen om de laatste voeding van de avond met de fles te geven, wanneer je baby slaperig is.

Hoe geef je de fles?
Streel eerst met de speen langs de lipjes en wacht tot je baby zijn mond wijd opent. Breng de speen dan rustig in en zorg dat deze diep in de mond komt. Knijp eventueel een beetje in de speen om de melkstroom op gang te helpen. Geef je baby de tijd om te zuigen en te wennen.

Wat kan helpen?
Huidcontact kan helpen, bijvoorbeeld de fles geven tegen je blote huid. Gebruik bij voorkeur vers afgekolfde moedermelk, omdat de smaak van gekoelde melk anders kan zijn. Afleiding kan ook werken, zoals een speeltje of de fles iets verpakken zodat je baby minder afgeleid is.

Alternatieven voor de fles
Als de fles niet lukt, kun je ook een cupje, lepeltje, tuitbeker of softcup proberen. Vanaf ongeveer 6 maanden kan een rietjesbeker worden gebruikt. In sommige gevallen kan pap van moedermelk of kleine hoeveelheden met een lepeltje een oplossing zijn.

Goed om te weten
Borstvoedingsbaby’s drinken vaak liever kleine, regelmatige hoeveelheden. Sommige baby’s halen drinken later op de dag of ’s nachts in.

Wanneer hulp inschakelen?
Neem contact op met een huisarts, lactatiekundige of pre-logopedist als het niet lukt of als je je zorgen maakt.

Op zich mag je voeden op verzoek, dus wat voeding extra geven. Maar als je baby een fles korter dan 15 minuten drinkt (een snelle flesdrinker) kan het zijn dat je baby nog niet doorheeft dat hij vol zit. Dit komt omdat de natuurlijke verzadigingsreflex (het gevoel vol te zitten) pas na 15 minuten optreedt. Therapeutisch voeden is een manier om de voeding langer te laten duren dan 15 minuten.

Pijn bij het voeden is vaak een signaal dat er iets niet goed gaat. Je kunt last hebben van tepelkloven wanneer je tijdens het voeden flinke pijn voelt en er wondjes, scheurtjes of korstvorming op de tepel zichtbaar zijn. Ook een afgeplatte of vervormde tepel na het drinken kan een teken zijn dat de aanhap niet goed is verlopen.

Belangrijk is om te weten dat korte gevoeligheid bij het aanleggen normaal kan zijn, maar deze pijn zou binnen 20 tot 60 seconden moeten afnemen. Blijft de pijn langer aanhouden, dan is er vaak sprake van een verkeerde aanhap.

Vaak ligt de oorzaak bij de manier van aanleggen. Door te zorgen voor een rustige houding, een goed wakkere baby en een diepe aanhap met de tepel en tepelhof in de mond, kun je veel problemen voorkomen. Als het voeden pijnlijk blijft, is het belangrijk om opnieuw aan te leggen en hulp te vragen.

Na de voeding helpt het om de tepels aan de lucht te laten drogen en eventueel verzorgende tepelzalf te gebruiken om het herstel te ondersteunen. Blijven de klachten bestaan, schakel dan altijd een kraamverzorgende, verloskundige of lactatiekundige in.

Bij een sterke toeschietreflex komt de melk snel en krachtig op gang, waardoor je baby zich kan verslikken of moeite heeft om de melk rustig te drinken. Door je houding aan te passen kun je dit vaak verminderen.

Leun ontspannen achterover op je bed of bank en leg je baby op je bovenlichaam, met zijn hele voorkant tegen jouw blote huid. Laat je baby zelf de borst zoeken en aanhappen, zonder hem te sturen of tegen de borst te duwen.

Ondersteun je borst alleen als dat prettig voelt en zonder te veel druk. Geef je baby de ruimte om in zijn eigen tempo te drinken en laat hem pauzes nemen wanneer dat nodig is.

Door deze houding krijgt je baby meer controle over de melkstroom en kan hij rustiger drinken en slikken, wat verslikken en onrustig drinken helpt voorkomen.

Een tepelhoedje is een hulpmiddel dat je tijdelijk kunt gebruiken bij borstvoedingsproblemen. Bijvoorbeeld bij pijnlijke of ingetrokken tepels of wanneer je baby moeite heeft met goed aanhappen.

Bij het kiezen van de juiste maat wordt gekeken naar de grootte van je tepel en de mond van je baby. De tepel wordt gemeten op de plek waar deze overgaat in het tepelhof, waarbij het tepelhof zelf niet wordt meegerekend. Daar tel je vervolgens 2 tot 3 mm bij op om de juiste maat te bepalen.

Een tepelhoedje gebruik je altijd zo kort mogelijk en alleen als ondersteuning, bijvoorbeeld in de eerste periode wanneer aanleggen lastig of pijnlijk is.

Bij vlakke of ingetrokken tepels kan je baby moeite hebben om de borst goed aan te happen en kan het aanleggen pijnlijk zijn. Dit betekent niet dat borstvoeding niet mogelijk is.

Je kunt de tepel helpen om beter naar voren te komen door deze regelmatig voorzichtig tussen duim en vinger naar buiten te masseren. Dit mag meerdere keren per dag en bij voorkeur voorafgaand aan de voeding. De huid kan wat gevoelig worden, maar het mag geen pijn doen.

Bij het aanleggen is het belangrijk dat je je baby dichtbij je houdt en wacht tot hij zijn mond wijd opent. Breng hem dan rustig naar de borst toe met het kinnetje tegen de borst, zodat hij de tepel en tepelhof diep in de mond kan nemen. Het helpt ook om je borst goed voor te vormen.

Blijft het aanhappen lastig, dan kan een tepelhoedje tijdelijk ondersteuning bieden. Bij pijn of aanhoudende problemen is het verstandig om advies te vragen aan je verloskundige of lactatiekundige.

Te veel melk aanmaken (overproductie) is lastig voor moeder en kind. Een tip die hierbij kan helpen is blokvoeden.

Ja, dat is normaal. Het kan zijn dat je baby een regeldag heeft. Op regeldagen wil je baby vaker drinken dan je gewend bent, soms wel 8 tot 12 keer of vaker per dag. Ook kan je baby meer behoefte hebben aan contact en bij je willen zijn.

Door deze extra voedingen wordt de melkproductie gestimuleerd en past de hoeveelheid voeding zich aan op de groeiende behoefte van je baby. Dit is een natuurlijk proces en meestal van korte duur.

Als je melkproductie (tijdelijk) wat minder is, kan dat vervelend zijn voor jou en je baby. Gelukkig is dit vaak goed te ondersteunen.

Belangrijk is om je baby regelmatig aan te leggen en te zorgen voor een goede aanhap. Leg je baby dicht tegen je aan, met zijn neusje ter hoogte van je tepel en zijn hoofdje iets achterover. Wacht tot je baby zijn mond wijd opent en laat hem de borst goed pakken met tepel en tepelhof diep in de mond.

Een goede houding en goed aanleggen helpen je baby effectiever drinken en stimuleren je melkproductie. In het begin kan aanleggen gevoelig zijn, maar die pijn zou snel moeten afnemen. Blijft het pijnlijk, dan is het belangrijk om opnieuw aan te leggen of advies te vragen.